"تفاوت دیابت نوع ۱ و ۲: علت، علائم، درمان + پادکست رایگان آموزش مدیریت دیابت"

( برای شنیدن پادکست به اخر مطلب مراجعه کنید)

سلام دوست عزیز! اینکه اینجا هستید و دارید این مطلب رو می‌خونید، نشانه‌ی اینه که یا خودتون با دیابت زندگی می‌کنید یا یکی از عزیزانتون. دونستن درباره‌ی دیابت، اولین و مهم‌ترین قدم برای کنترل بهتر و داشتن یک زندگی سالم‌تره.

بدن ما برای اینکه انرژی داشته باشه، به قند خون (گلوکز) نیاز داره. گلوکز مثل سوخت اصلی سلول‌هامونه. اما برای اینکه این سوخت بتونه وارد سلول‌ها بشه و کارش رو انجام بده، به کمک یک هورمون خیلی مهم به اسم انسولین احتیاج داره.

حالا دیابت چیه؟ دیابت یک شرایط مزمنه که توی اون، بدن ما یا انسولین کافی تولید نمی‌کنه، یا نمی‌تونه از انسولینی که داره به درستی استفاده کنه. نتیجه؟ قند توی خون ما بالا میره و اگه حواسمون بهش نباشه، می‌تونه در طول زمان مشکلاتی برای سلامتی ما ایجاد کنه.

شاید شنیده باشید که دیابت انواع مختلفی داره. مهم‌ترین و رایج‌ترین اون‌ها "دیابت نوع یک" و "دیابت نوع دو" هستند. دونستن تفاوت این دو نوع، به شما کمک می‌کنه بهتر بیماریتون رو مدیریت کنید و تصمیم‌های درستی برای سلامتیتون بگیرید. بیایید با هم این تفاوت‌ها رو کشف کنیم!

دیابت نوع یک: وقتی سیستم دفاعی بدن بازیگوشی می‌کنه!

تصور کنید بدن ما یک ارتش دفاعی قوی داره به اسم سیستم ایمنی. وظیفه‌ی این ارتش، مبارزه با میکروب‌ها و عوامل بیماری‌زاست. اما گاهی وقت‌ها، این ارتش اشتباه می‌کنه و به جای حمله به دشمن، به یکی از قسمت‌های خودی بدن حمله می‌کنه!

توی دیابت نوع یک، این اتفاق برای سلول‌های خیلی مهمی توی لوزالمعده (پانکراس) می‌افته. این سلول‌ها که بهشون "سلول‌های بتا" می‌گیم، مسئول ساختن همون انسولین مهم هستند. سیستم ایمنی به این سلول‌ها حمله می‌کنه و اون‌ها رو از بین می‌بره.

نتیجه؟ لوزالمعده دیگه نمی‌تونه انسولین بسازه یا خیلی کم می‌سازه.

فکر کنید انسولین مثل کلیدی می‌مونه که درِ ورودی سلول‌ها رو باز می‌کنه تا قند خون بتنه وارد بشه و انرژی بسازه. وقتی کلید (انسولین) نیست، قند پشت در می‌مونه (یعنی توی خون بالا میره) و نمی‌تونه کارش رو انجام بده.

چون بدن افراد مبتلا به دیابت نوع یک خودش انسولین نمی‌سازه، اون‌ها حتماً و همیشه برای زنده موندن و کنترل قند خونشون به تزریق روزانه‌ی انسولین نیاز دارند. به خاطر همین به دیابت نوع یک، "دیابت وابسته به انسولین" هم می‌گویند.

درسته که دیابت نوع یک معمولاً توی بچه‌ها و جوون‌ها دیده می‌شه (و برای همین قدیم بهش می‌گفتند دیابت جوانی)، اما یادتون باشه که می‌تونه توی هر سنی اتفاق بیفته. پس سن ملاک قطعی نیست.

دیابت نوع دو: وقتی سلول‌ها به حرف انسولین گوش نمی‌دن!

دیابت نوع دو خیلی رایج‌تره و بیشتر افراد دیابتی به این نوع مبتلا هستند. توی این نوع، داستان کمی فرق می‌کنه. مشکل اصلی دو چیزه (که معمولاً با هم اتفاق می‌افتن):

1. مقاومت به انسولین: تصور کنید کلید انسولین وجود داره، اما قفل درِ سلول‌ها یکم خراب شده و کلید دیگه مثل قبل راحت در رو باز نمی‌کنه! یعنی سلول‌های بدن شما (مخصوصاً توی عضله، چربی و کبد) اونطور که باید و شاید به انسولین واکنش نشون نمی‌دن. قند خون می‌خواد وارد سلول بشه اما به راحتی نمیشه.
2. تولید ناکافی انسولین: در اوایل، لوزالمعده سعی می‌کنه با ساختن انسولین بیشتر، این مقاومت رو جبران کنه. اما به مرور زمان، خسته می‌شه و نمی‌تونه انسولین کافی برای غلبه بر این مقاومت تولید کنه.

نتیجه؟ باز هم قند توی خون بالا میره.

چه چیزهایی باعث مقاومت به انسولین و دیابت نوع دو می‌شن؟ خیلی وقت‌ها سبک زندگی ما نقش مهمی داره. اضافه وزن یا چاقی (مخصوصاً چربی دور شکم)، کم‌تحرکی، غذاهای ناسالم، سن بالا، داشتن سابقه‌ی دیابت نوع دو توی خانواده و حتی نژاد و قومیت می‌تونن خطر ابتلا رو بیشتر کنن. در کنار ژنتیک، انتخاب‌های ما توی زندگی روزمره خیلی تأثیرگذارند.

خبر خوب اینه که توی خیلی از موارد، با تغییرات توی سبک زندگی می‌شه دیابت نوع دو رو کنترل کرد، حتی گاهی به مرحله‌ای رسوند که قند خون توی محدوده‌ی طبیعی قرار بگیره (بهش می‌گیم بهبود یا Remission). این تغییرات یعنی: داشتن یک رژیم غذایی سالم، بیشتر حرکت کردن و ورزش کردن، و کم کردن وزن اضافی (اگه لازمه). البته گاهی هم برای کنترل قند خون نیاز به مصرف قرص‌ها یا حتی تزریق انسولین پیدا می‌شه.

تفاوت‌ها در یک نگاه: جدول مقایسه‌ای ساده

ببینید چقدر تفاوت‌های اصلی بین این دو نوع دیابت واضحه:

علائم هشدار دهنده: چه زمانی باید به دکتر مراجعه کنید؟ (یا وقتی بدن به ما پیام می‌ده!)

بدن ما معمولاً قبل از اینکه مشکلی جدی بشه، علائمی رو نشون می‌ده. دونستن این علائم می‌تونه کمک کنه زودتر متوجه بشید و اقدام کنید.

علائم رایج (که ممکنه توی هر دو نوع دیده بشه):

• خیلی تشنه می‌شید: حس می‌کنید هر چقدر آب می‌خورید، باز هم تشنه‌اید.
• زیاد دستشویی می‌رید: مخصوصاً شب‌ها مجبور می‌شید برای ادرار کردن بیدار بشید.
• احساس خستگی و بی‌حالی دارید: حتی بعد از استراحت هم انرژی ندارید.
• بدون دلیل وزن کم می‌کنید: رژیم نگرفتید اما دارید لاغر می‌شید.
• چشم‌هاتون تار می‌بینه: دیدتون واضح نیست.
• خیلی گرسنه می‌شید: حس سیری ندارید.
• زخم‌هاتون دیر خوب می‌شن: بریدگی‌ها یا خراش‌ها مدت زیادی طول می‌کشه تا بهبود پیدا کنن.

  ---

   

در دیابت نوع یک، علائم معمولاً سریع ظاهر می‌شن و می‌تونن شدید باشن. کمبود ناگهانی انسولین می‌تونه منجر به وضعیت خطرناکی به اسم "کتواسیدوز دیابتی" بشه.

ممکنه برای ماه‌ها یا سال‌ها اصلاً متوجه علائم نشید. علاوه بر علائم رایج بالا، ممکنه این موارد رو هم تجربه کنید:

• عفونت‌هایی که مرتب برمی‌گردن (مثل عفونت‌های ادراری یا قارچی)
• احساس بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن توی دست‌ها و پاهاتون
• مشکلات لثه
• خارش پوست
• مشکلات نعوظ در آقایان

اگه هر کدوم از این علائم رو توی خودتون یا عزیزانتون دیدید، حتماً با پزشک مشورت کنید. تشخیص زودهنگام خیلی مهمه!

تشخیص دیابت چطور انجام می‌شه؟ (وقتی دکتر قند خونتون رو بررسی می‌کنه!)

خیلی ساده است! تشخیص دیابت با چند تا آزمایش خون صورت می‌گیره. این آزمایش‌ها به دکتر کمک می‌کنند سطح قند خون شما رو بررسی کنه:

• آزمایش A1C: این آزمایش میانگین قند خون شما رو توی 2 تا 3 ماه گذشته نشون می‌ده. خوبی‌اش اینه که لازم نیست برای انجامش ناشتا باشید. (مثل معدل قند خون شما توی چند ماه اخیر!)
• آزمایش قند خون ناشتا (FBS): قند خون شما رو بعد از اینکه حداقل 8 ساعت چیزی نخوردید، اندازه‌گیری می‌کنه.
• آزمایش قند خون تصادفی (RBS): قند خون رو توی هر ساعتی از روز، بدون توجه به اینکه کی غذا خوردید، اندازه‌گیری می‌کنه.
• تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT): اول قند خون ناشتای شما رو می‌گیرن، بعد یک نوشیدنی شیرین بهتون می‌دن و دوباره بعد از 2 ساعت قند خونتون رو چک می‌کنن. این تست نشون می‌ده بدن شما چطور قند رو بعد از خوردن جذب می‌کنه.

برای تشخیص دیابت نوع یک، دکتر ممکنه آزمایش‌های دیگه‌ای هم تجویز کنه:

• آزمایش آنتی‌بادی: این آزمایش دنبال پادتن‌هایی می‌گرده که سیستم ایمنی بدن شما علیه سلول‌های تولید کننده انسولین ساخته. اگه این پادتن‌ها توی خونتون باشن، نشونه‌ی اینه که سیستم ایمنی داره به لوزالمعده حمله می‌کنه (یعنی دیابت نوع یک).
• آزمایش C-پپتید: این آزمایش نشون می‌ده لوزالمعده شما چه مقدار انسولین تولید می‌کنه. توی دیابت نوع یک، چون سلول‌های سازنده انسولین از بین رفتن، سطح C-پپتید خیلی پایینه. توی دیابت نوع دو ممکنه نرمال یا حتی بالا باشه (در ابتدا) و بعداً پایین بیاد.

فقط پزشک می‌تونه با بررسی همه‌ی این آزمایش‌ها و علائم شما، نوع دیابت رو تشخیص بده.

روش‌های درمان: چطور با دیابت زندگی کنیم؟ (شما فرمانده سلامت خودتون هستید!)

مدیریت دیابت، چه نوع یک و چه نوع دو، یک مسیر سلامتیه که شما نقش اصلی رو توی اون دارید. هدف اینه که قند خونتون رو توی محدوده‌ی هدف نگه دارید تا سالم بمونید و از عوارض جلوگیری کنید.

مدیریت دیابت نوع یک:

چون بدن انسولین تولید نمی‌کنه، شما باید انسولین رو به بدنتون برسونید. این کار با:

• تزریق روزانه‌ی انسولین: با سرنگ، قلم انسولین یا پمپ انسولین. دکتر نوع و مقدار مناسب انسولین رو برای شما مشخص می‌کنه.
• چک کردن منظم قند خون: با دستگاه گلوکومتر یا سنسورهای پایش مداوم قند خون (CGM). این کار به شما کمک می‌کنه بفهمید چه زمانی و چقدر انسولین نیاز دارید.
• حساب کردن کربوهیدرات غذا: یاد می‌گیرید چقدر کربوهیدرات توی غذاتون هست تا دوز انسولینتون رو بر اساس اون تنظیم کنید.
• رژیم غذایی سالم و ورزش منظم: این‌ها پایه‌های اصلی سلامتی هستند و به کنترل قند خون هم کمک می‌کنند.

تکنولوژی‌های جدید مثل پمپ‌های انسولین هوشمند (لوزالمعده مصنوعی) زندگی رو برای افراد مبتلا به دیابت نوع یک راحت‌تر کردند و به کنترل بهتر قند خون کمک می‌کنند.

مدیریت دیابت نوع دو:

معمولاً با تغییرات توی سبک زندگی شروع می‌شه:

• رژیم غذایی سالم و متعادل: تمرکز روی میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، پروتئین کم‌چرب و چربی‌های سالم. کنترل حجم غذا و مقدار کربوهیدرات.
• ورزش منظم: حتی 30 دقیقه پیاده‌روی سریع در بیشتر روزهای هفته خیلی مفیده!
• کاهش وزن: اگه اضافه وزن دارید، کم کردن حتی مقدار کمی وزن می‌تونه تأثیر بزرگی روی کنترل قند خونتون داشته باشه.

اگه با این تغییرات قند خون کنترل نشد، دکتر داروهای دیگه تجویز می‌کنه:

• قرص‌های دیابت: این قرص‌ها کمک می‌کنن بدن شما بهتر به انسولین پاسخ بده یا لوزالمعده کمی بیشتر انسولین بسازه.
• داروهای تزریقی غیرانسولینی: مثل داروهای خانواده GLP-1 که به کنترل قند خون و گاهی کاهش وزن کمک می‌کنن.
• انسولین: اگه مقاومت به انسولین خیلی زیاده یا لوزالمعده دیگه نمی‌تونه انسولین کافی بسازه، ممکنه نیاز به تزریق انسولین باشه.

پایش قند خون هم برای افراد مبتلا به دیابت نوع دو مهمه، البته ممکنه به اندازه‌ی نوع یک نیاز به چک کردن مکرر نباشه.

باورهای غلط رایج درباره دیابت: بیایید شفاف‌سازی کنیم!

خیلی وقت‌ها اطلاعات نادرست یا نصفه‌نیمه درباره دیابت می‌شنویم که می‌تونه ما رو گیج کنه. بیایید چند تا از این باورهای غلط رو بررسی کنیم:

• باور غلط: دیابت نوع دو بیماری مهمی نیست و "خفیفه".
  حقیقت: دیابت نوع دو یک بیماری جدیه و اگه کنترل نشه، می‌تونه باعث مشکلات قلبی، کلیوی، چشمی و عصبی بشه. باید جدی گرفته بشه، حتی اگه علائمش خفیف باشند!
• باور غلط: خوردن زیاد شکر باعث دیابت می‌شه.
  حقیقت: خوردن بیش از حد شکر باعث اضافه وزن می‌شه و اضافه وزن یکی از عوامل خطر اصلی برای دیابت نوع دو هست، اما تنها علت نیست. دیابت نوع یک هم که اصلاً به خوردن شکر ربطی نداره! ژنتیک و سبک زندگی نقش مهم‌تری دارند.
• باور غلط: افراد دیابتی باید رژیم غذایی خیلی خاص و متفاوتی داشته باشند.
  حقیقت: رژیم غذایی برای افراد دیابتی در واقع همون رژیم غذایی سالمیه که برای همه‌ی افراد توصیه می‌شه! فقط باید حواستون به مقدار کربوهیدرات، چربی و پروتئینی که می‌خورید باشه.
• باور غلط: افراد دیابتی اصلاً نباید شیرینی بخورند.
  حقیقت: افراد دیابتی هم می‌تونن در حد اعتدال و با در نظر گرفتن برنامه‌ی غذایی و داروهای خودشون، گاهی از شیرینی‌ها لذت ببرند. نکته اینه که شیرینی‌ها رو مدیریت کنند نه اینکه کلاً حذفشون کنند (مگر اینکه پزشک توصیه دیگه‌ای داشته باشه).
• باور غلط: فقط افراد چاق به دیابت نوع دو مبتلا می‌شن.
  حقیقت: اضافه وزن یک عامل خطر خیلی مهمه، اما افراد با وزن طبیعی هم ممکنه به دیابت نوع دو مبتلا بشن. عوامل ژنتیکی و سبک زندگی (مثل کم‌تحرکی) هم نقش دارند.
• باور غلط: دیابت یک بیماری واگیردار است.
  حقیقت: دیابت مسری نیست و از فردی به فرد دیگه منتقل نمی‌شه.

  ---

   

نتیجه‌گیری: شما قدرت مدیریت دیابت رو دارید!

درسته که زندگی با دیابت نوع یک یا دو ممکنه گاهی چالش‌هایی داشته باشه، اما یادتون باشه که شما تنها نیستید! و مهم‌تر اینکه، با دونستن اطلاعات درست، همکاری با تیم درمانتون و رعایت نکاتی که یاد می‌گیرید، می‌تونید کنترل بیماری رو به دست بگیرید و یک زندگی سالم، شاد و پربار داشته باشید.

تشخیص زودهنگام، پیگیری منظم و داشتن اطلاعات کافی، بزرگ‌ترین کمک‌ها برای شما هستند. از پرسیدن سوال از پزشکتون نترسید، با خانواده و دوستانتون صحبت کنید و اگه نیاز به حمایت دارید، از گروه‌های حمایتی کمک بگیرید.

شما قوی‌تر از چیزی هستید که فکر می‌کنید! با آگاهی و تلاش، می‌تونید فرمانده سلامتی خودتون باشید و با دیابت زندگی کنید، نه اینکه دیابت زندگی شما رو کنترل کنه.

برای شنیدن پادکست کلیک کنید.mp3

اگر تجربه یا سوالی دارید، در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید. برای دریافت برنامه غذایی شخصی سازی شده هم میتونید در قسمت مشاوره انلاین به ما پیام بدید .